Sağlık Ansiklopedisi

Hastalık ve Sağlık Bilgileri

Burkulma Tedavisi

ilk yardım kategorisine
1 Şubat 2012
eklenmiştir.

Burkulma Tedavisi

Burkulma her an her yerde karsılaşabileceğimiz bir sorundur.Burkulmalarda ilk müdahale çok önemlidir, burkulma ve burkulma tedavisiyle ilgili aradığınız herşeyi sitemizden bulabilirsiniz.

Eğer sadece basit bir burkulma ise, ne yapacağız??En önemlisi o bölgeye hemen baskı uygulamaktır (soğuk uygulamasından önemli !) Ama bu özenli bir uygulama olmalı ve sadece burkulan bölgeye! Bileğin her tarafını sarıp bırakmak olmaz ! Yoksa bilek yine şişer Şişme iç kanamadır ve bölgenin iyileşmesini çok geciktirir Bu nedenle yumuşak bir malzeme ile (mesela bir çift çorap) bölgeye baskı uygulamalı ve o şekilde bandajlamalıdır Bandajı ayağın altından geçirerek 8 şeklinde yapınız Varsa bir sünger de baskı için kullanılabilir Baskının çok sert olması gerekmez, sadece doğru bölgeye uygulanmalıdır Ayak ilk 24 saat içinde mümkün olduğunca kalp seviyesinden daha yüksekte tutulmaya çalışılarak dinlenilmelidir Eğer burkulma anında buz varsa onu da kullan, ama buzun kırılmış olması ve torbanın ayağın biçimini alması gerekir, çünkü baskı uygulamasını engellememelidir Buzun etkisi basınç uygulamasının aynıdır, damarlar daralır ve kanama azalırBuzu sakın doğrudan deri üzerine uygulama, arada bir bez bulunsun Buza dayanabildiğin kadar dayan sonra baskı uygulamaya devam! Bu ikisini dönüşümlü olarak uygulamak en iyi sonucu verir
Bu süre içinde sıcaktan olabildiğince kaçın, bileğini sıcak suya sokma veya ısıtıcı kremler kullanma sakın! Alkol alma, aspirin gibi kanı sulandırıcı ilaçlar alma En az 24 saati böyle dinlenerek geçireceksin Eğer ağrı azalmaz, ve geceyi iyi geçiremezsen sabaha doktora gitmelisin

TEDAVİ:
En az 24 saat sonra şişme durur ve ağrı azalırsa, bölgedeki kan akışını artırmaya başlamak lazım Ama şişmenin durduğundan kesin emin olmak gerekir Kan devrini artırmak için dönüşümlü sıcak soğuk uygulaması yapılabilir Mesela plastik kovalara sıcak ve soğuk banyolar hazırlayın Sıcak su en az 50 C civarında olmalı, soğuk banyonun içine ise buz atılabilir 4 dakika sıcak, 1 dakika soğuk banyo uygula Her gün 20 dakika yeter Şişme inmeye başlarsa doğru yoldasın Şişmeyi azaltmanın bir başka yolu da hafif hareketlerdir Bileği hareket ettirmek iç masaj yerine geçer Bu sayede çevredeki kaslar da güçlerini kazanırlar Bu işleri yaparken ağrı olup olmadığına dikkat et Eğer ayağı acı duymadan yükleyebiliyorsan, ufak adımlarla yürümeye başlayabilirsin hemen Düzeldikçe adımlarını artırırsın zamanla Ağrı artarsa fazla ileri gittin demek! Sakatlık sırasında bilek çevresindeki kaslar zayıflayacaktır Burkulma tedavisinden sonra onları güçlendirmek için çalışmalısın, mesela bisiklet, yüzme Birçok burkulma bir kaç haftada iyileşirÖZETLERSEK:·Hemen baskı ve soğuk uygula·Rahatsız olmazsan ayağını kıpırdat·Şişme durunca, dönüşümlü sıcak-soğuk banyoları uygula·Tedavi bitince hareketlilik ve güç kazanmak için çalışmalar yap.

Ayak bileği burkulması sporcularda en sık rastlanılan yaralanma biçimidir. Ayak bileği, kendisini oluşturan kemiklerin ve bağların düzeninden dolayı yapısal olarak çok güçlüdür. Buna rağmen, spor yapan kişilerde meydana gelen zorlanmalarda, ayak bileği vücudun tüm yükünü taşıması nedeniyle yaralanan başlıca bölgedir. Ayak bileği topuğun bulunduğu nokta referans alınarak içe doğru veya dışa doğru burkulabilir. Burkulma sırasında topuk içeride kalıyorsa içeri doğru burkulma adını alır ki, en sık burkulma tipi bu tiptir. Ayak bileği yaralanmaları yaygın olarak görülmesine rağmen tedavisi ve rehabilitasyonu hafife alınır. Her sporcunun ayak bileği kaba anatomisini, bileğin yaralanma mekanizmasını, ilk yardımdan sahaya dönüşe kadar uzanan tedavi dönemini bilmesi gereklidir.

Ayak bileği anatomisi

Ayak bileği eklemi dört kemikten oluşur; tibia, fibula, talus ve kalkaneus. Tibia ve fibula bacağın alt kısmının; talus ve kalkaneus ise ayağın kemikleridir. Bileğin her iki yanında bulunan yuvarlak kemiksi yapılar tibianın (medial) ve fibulanın (lateral) uzak başlarıdır. Bu yapılara malleol denmekle birlikte, bileğin iç tarafındaki medial malleol, dış tarafındaki lateral malleol olarak tanımlanır.

Tibia, talus’un tam üzerine oturur ve talus’un medial yüzeyi üzerinde ilerler. Böylece tibia bacağın alt kısmına binen yükü ve kuvveti talusa iletir. Talus’un lateral yüzeyinde ise fibula yer almakta ve lateral malleolus’u oluşturmakta, böylece ayak bileğini stabilize etmeye yardımcı olmaktadır. Kıkırdak tabakasıyla kaplı olan talus, tibia ve fibulanın uzak başları tarafından oluşturulan kase şeklindeki oyukta öne ve arkaya doğru ilerler. Talus, bacağın altındaki iki kemiğe de hareketli bir eyer görevi üstlenir. Bununla beraber, talus kalkaneus’un ön ve üst kısmında yer alır. Talus, ayak bileğinin öne ve aşağıya doğru olan hareketlerini sağlar.

Henüz işin başındaki bir sporcu veya antrenör için ayak bileği bağlarının tümünü bilmek gereksizdir. En çok yaralanan bağlar; lateral alandaki ön ve arka talofibular, medial alandaki deltoid bağlardır. Ayak bileğini destekleyen başlıca kaslar gastrokinemius, soleus ve peroneustur. Gastrokinemius ve soleus, kalkaneus’a yapışırken aşil tendonunu oluşturur.

Yaralanma mekanizmaları

Ayak bileği yaralanmaları; basit adale zorlanmalarından kırılmalara kadar uzanan geniş bir alanı kapsar. Burkulmalar en sık rastlanan yaralanmalardır ve aşırı derecede içeri doğru ters dönme sonucu oluşur. Başka bir ayak üzerine düşülmesiyle oluşan burkulmalar bu duruma örnek verilebilir. Ayak bileği yaralanmalarının %80’inden fazlası bu tiptedir. Böyle bir burkulma sonrasında ayak bileğini dış yandan destekleyen bağlarda yaralanma olur. En çok yaralanan bağ ise ön talofibular bağdır. En sık rastlanan burkulmalar lateral yani içe doğru olan ters dönmeler sonucu olduğu için bandajlama bu çeşit burkulmaları önleyecek şekilde yapılmalıdır.

Yaralanma tipleri

1. Derece Burkulmalar: Bir veya daha fazla bağın ve çevre dokunun gerilmesi sonucu oluşur. Hafif bir ağrı ve hassasiyet vardır, şişme çok azdır veya yoktur. Eklemin sabit olmadığına dair herhangi bir anormal hareket mevcut değildir.

2. Derece Burkulmalar: Bir veya daha fazla bağın bir bölümü zedelenmiştir. Ağrı, hassasiyet ve şişme vardır. Bununla birlikte birkaç dakika veya daha fazla süren, eklemde fonksiyon kaybı görülür. Eklemde hafif bir hareket anormalliği görülebilir. Atlet normal olarak yürümekte zorluk çekebilir ve yürürken yaralanan tarafı kollar.

3. Derece Burkulmalar: Bir veya daha fazla bağın tümüyle zedelenmesi sonucu oluşan eklem sabitsizleşmesi durumudur. Aşırı derecede ağrı, hassasiyet, fonksiyon kaybı ve hızlı gelişen şişme görülür.

Ayak bileği yaralanmalarının tedavisi

Her ne kadar hekim olmayan için zor olsa da burkulmanın hangi sınıfa girdiğini burkulmadan hemen sonra tespit etmek gerekir. Çünkü iyileşme süreleri burkulmanın tipine göre değişir. 1. derece burkulmada sporcu ilk hafta içerisinde, 2. derecede 2-3 hafta içerisinde, 3. derecede ise 4-6 hafta arasında güvenle sahaya dönebilir. Burada ayrıntılarını aktaracağımız tedavi protokolu ancak sağlık personelince yapılan muayene ve radyolojik tetkikler sonucunda herhangi bir kırık olasılığı ekarte edildikten sonra uygulanabilir.

Tedaviyi 3 aşamalı düşünmek gereklidir.

1. İlk aşamada

a) Koruma: Etkilenen bölgenin saptanması (hareketsiz hale getirilmesi) iyileşmeyi hızlandırır ve ayrıca oluşabilecek yaralanmaları önler. Hava yastıkcıklı ayak bileği atelleri, elastik bandajlar kullanılabilir.

b) Dinlenme: Doku iyileşmesinin en önemli bölümüdür. Ağrı, rahatsızlık ve şişme yaratabilecek her türlü aktiviteden kaçınılmalıdır. Koltuk değnekleri, herhangi bir kırık olasılığı ekarte edildikten sonra ve kısmi yük kaldırma durumlarında kullanılabilir.

c) Buz tedavisi: Ağrıyı, adale spazmını, şişmeyi ve dokudaki hasarı azaltmak için kullanılır. Böylece iyileşme çok daha hızlı gerçekleşir. İlk 24-72 saat içinde günde 5-6 kere 15-20 dakika boyunca uygulanır. Ayak bileği için buz tedavisi tekniklerine örnekler: Buz paketi, buz masajı, buz banyosu, ticari buz ve kompres makineleri.

d) Kompresyon: Kompres tedavisi şişmeyi azaltmak ve önlemek için gereklidir. Çünkü uzun süren şişlikler fibroz doku ve yara oluşumu ile eklemde hareket kısıtlılığına yol açar. Şişlik sona erene kadar sargılar, buz bandajları ve kompres bandajları kullanılmalıdır.

e) Yükseltme: Etkilenen tarafın yükseltilmesi şişme miktarını azaltır. Gece yatarken olmak üzere mümkün olan zamanlarda şişen uzvun kalp seviyesinin üzerine yükseltilmesi gerekir. Ayak bileğini istirahate alıp koruma ve ilk tedavi beş temel safhadan oluşur: Koruma, Dinlenme, Buz, Kompres, Yükseltme ve eğer yaralanma 1. veya 2. derece ise Güçlendirme. İyi bir tedavi planının amaçları, yaralanma sonrası gelişen ödem ve şişmeyi, yaralanan alandaki kanamayı ve ağrıyı azaltmak, iyileşme döneminde yarayı korumak olmalıdır.

2. İkinci aşamada ise hareket sınırlarını açıcı egzersizler ve güçlendirme programı uygulanmalıdır. Güçlendirme programına hızlı bir şekilde başlanmalı, program şahsa indirgenmiş olmalı ve ağrı sınırına dek uyum içinde uygulanmalıdır.

3. Spora dönüş evresi: Sahaya dönüş kararında ana prensip adım adım olmasıdır. Amaç ise sahaya dönüşün en kısa zamanda en güvenli dönüşün sağlanmasıdır. Maça çıkma kararı vermek için en az 2-3 tam kapasite yakınma ve aksamasız antrenman yapmak gereklidir. Antrenmana çıkma kararı vermek için en az 3-4 spora özgü rehabilitasyon seansında spora özgü hareketlerde yakınma veya aksama olmaması gereklidir. Spora özgü rehabilitasyona başlama kararı vermek içinse doktorun eklem durumunun, kas durumunun, esnekliğin normal olduğunu onaylaması şarttır. Sporun her aşamasında unutulmaması gereken birtakım kurallar vardır. Stretching öncesi yeterli ısınma, soğuma ve önerilen koruyucu gereçlerin kullanılması gibi. Sakatlıktan sahaya dönüş sürecinde herhangi bir aşamada aksaklık ya da ağrı oluşursa bir önceki aşamaya dönülerek hekime müracaat edilmelidir.

Bu içerik için bazı arama önermeleri

  • burkulma tedavisi
  • ayak burkulmasına sıcak su iyi gelirmi
  • burkulmalada sıcak su ile masaj yapılırmı
  • burkulmalarda sıcak mı soğuk mu