İştahsızlığın Nedenleri
Yaşlanma. Altmış yaşını geçmişsiniz ve sık sık iştahınız kesiliyor. Yaşlanma süreci önemli bir kilo kaybına yol açmadan iştahsızlık yaratabilir. İnsanlar yaşlandıkça, metabolizma yavaşlar ve kas kütleleri azalır; artık fazla kaloriye ihtiyaçları olmaz; bu nedenle iştah azalır. Buna ek olarak, tat alma ve mide salgılarının azalması da iştahsızlığa yol açar.
• Başka belirtiler yoksa, çocuğun iştahındaki dalgalanmalar normaldir. Çocuklar hastalandığında genellikle iştahlarını kaybeder. Bu normaldir. Yemeye zorlarsanız, kusabilir.
• Çocuğun midesinin büyüklerinkine oranla daha küçük olduğunu unutmayın. Çocuğun porsiyonları büyüklere oranla ‘A veya ‘A daha az olabilir.
• Yetişkinler çoğu kez yemekten haz aldıkları için yer, ama çocukların iştahı daha çok vücutlarının enerji talebiyle belirlenir. Çocukların çoğu büyüme çağında daha iştahlı olur; aktif büyüme dönemleri dışında çok az yemek yiyebilirler. Çocuğunuz normal büyüyorsa ve yorgun ya da hasta değilse, kendisini yemeye zorla¬yarak doğal iştah düzenleme mekanizmasını zorlamayın.
Çocukların çoğu öğünlerinde bir iki çeşit yemeği yedikleri dönemlerden geçer. Az yiyen bir çocuğun gıdasız kalma tehlikesi azdır. Bununla baş etmenin en iyi yolu, üzerine gitmemektir. Sonunda can sıkıntısı ya da merak çocuğun daha fazla yemeği kabul etmesini sağlayacaktır. Sadece çocuk yorgun ve hasta görünüyor ya da normal hızla büyümüyorsa, sağlık uzmanına başvurun. Sırf besleyici yemeklerden daha fazla sevdiği için çocuğa sağlıksız yiyecekler almaya kalkışmayın. Yeni yürümeye başlayan çocuklar (can sıkıntısı, hayal kırıklığı ya da yorgunluk yüzünden) biberonla süt, meyve suyu ya da sıvı almaya daha besleyici gıdaları reddedecek ölçüde eğilimlidir. Çocuğun biberonla aldığı sıvı miktarını günde 680 gramla sınırlayın. Gerçekten susadıysa, normal bir bardaktan içebilir.
Kuruntulu iştahsızlık. Çok az yemek yiyor¬sunuz ve kilo kaybettiniz. Sürekli çok zayıf olduğunuz söyleniyor, ama neden olduğunu anlamıyor, şişman olduğunuzu düşünüyorsunuz. Bir kadınsanız, âdet görme döneminiz bitmiş olabilir. Kuruntulu iştahsızlık çoğunlukla kadınların ve genç kızların tutulduğu, yemek yeme gerekliliğinin sanal reddi şeklindeki bir rahatsızlıktır. Gerektiği gibi tedavi edilmediğinde hayati önem kazanan bu hastalığı hiçbir zaman kendi başınıza tedavi edemezsiniz.
Kendiniz Ne Yapabilirsiniz?
• Son zamanlarda belirli bir ya da birkaç ilaç kullanırken iştahınız kesilmişse, doktorunuza ilacı değiştirip değiştiremeyeceğini sorun.
• Az, sık ve iştah açıcı yemekler yiyin. Sevdiğiniz yemekler iştahınızı açmaya ve ihtiyaç duyduğunuz kalorileri almanıza yardımcı olabilir.
Önleme
• Her gün vitamin ya da mineral alın. Çinko eksikliği iştahın azalmasına ya da tat almanın değişmesine yol açabilir. Reçetesiz satılan ilaçlarla bu durumu düzeltebilirsiniz.
İshalin Nedenleri
Enfeksiyon. Pek çok defa dışarı çıktınız ve kendinizi hasta hissediyor¬sunuz; aynı zamanda kusuyor olabilirsiniz. İshal mide ve bağırsak enfeksiyonlarının sık görülen bir belirtisidir. Bu enfeksiyonlara yiyecek ya da içilen suyla kapılan bakteriler veya yiyeceklerle ilgisi bulunmayan virüsler yol açabilir. Her iki durumda da ishal, vücudun enfeksiyonu bağırsak yoluyla temizlemesidir. Bu nedenle ishali seyrine bırakmak, bu arada bol sıvı almak genellikle en iyisidir. Bazı mide ve bağırsak enfek-siyonlarında antibiyotik gereklidir.
Laktoz (süt şekeri) dayanıksızlığı. Kısa süre önce dondurma veya başka bir süt ürünü yediniz ve şimdi de ishal oldunuz. Birçok yetişkinde laktozu (süt ürünleri içindeki şeker) sindirecek laktaz enzimi eksikliği görülür. Bunun sonucu olarak bağırsakta sıvı birikir ve ishale yol açar.
Ciddi ishallerde ilk 24 – 48 saat katı yiyecekler yemeyin; sadece sıvı alın
• Çocuğunuza bol miktarda sıvı verdiğiniz sürece çocuklardaki kısa süreli ishalin ciddi bir nedeni olmaz ya da sağlığa zarar verme ihtimali azdır. Dehidrasyon (su kaybı) sorunu olursa, s. 35′e bakın. Süt ve elma suyu içen pek çok çocukta ishal görülebilir.
• Meme emen bebekler (anne sütünün terkibi nedeniyle) sık sık yumuşak büyük abdest yapar ve bunun ishal olup olmadığına kolaykarar verilemez. Dışkı kötü kokuyorsa ya da bebeğiniz az yiyor ve hasta gibi davranıyorsa, doktora başvurun. Çocuğunuzun birkaç gün dışkısının kötü kokması ve yumuşak olmasının nedeni “sıralama ishali” olabilir. Çocuğunuz hareketli ve sağlıklıysa, ateşi yoksa ve bol sıvı alıyorsa, endişelenmeyin. İshal 3-4 günden fazla sürerse, sağlık uzmanına ya da doktora danışın.
İshallerdeki en büyük tehlike susuz kalmaktır; bu nedenle attığınız kadar sıvı almaya özen gösterin. Katı yiyeceklere başlayabileceğinize kanaat getirince, pirinç, elma püresi, muz ve kuru ekmekle başlayın. Kafeini kesin. Bağırsakları hareketlendirir ve ishali artırır. İshal sırasında ve bittikten hemen soma süt ürünleri, alkol ve mevsim meyveleri de yenmemelidir. İshalinizin nedeninin laktoz dayanıksızlığı olduğunu düşünüyorsanız, laktozsuz süt ürünlerini deneyin (süpermarketlerde vardır) ya da laktaz ikame eden ürünler alın (bütün eczanelerde bulunur).
Yatak Islatmayla İlgili Önemli Bilgiler
Yatak ıslatmanın çocuğun kabahati olmadığını kavramak önemlidir. Çocuk bunu isteyerek yapmaz. Çocukların çoğunluğu yatak ıslattıkları için utanır ve ellerinden gelse bunu hemen bırakırlar. Bu nedenle ceza ve utanç yerine destek ve teşvike ihtiyaçları vardır. Vakaların çoğunluğunda çocukların niçin yatak ıslattıkları bilinmemektedir. Az sayıdaki vakada bu durum idrar yolları enfeksiyonundan ya da şeker hastalığından kay¬naklanabilir. Yatak ıslatma çocuklarda 7 yaşına kadar oldukça sık görülür.
• Çocuğunuza su geçirmeyen, ıslaklığı emen iç çamaşırları alın.
• Çocuğun uyumadan önce tuvalete gitmesini sağlayın. Çocuğun uyu¬madan önceki iki saat içindeki sıvı alışını sınırlayın.