Sağlık Ansiklopedisi

Hastalık ve Sağlık Bilgileri

Çocuklar Ateşlendiğinde Ne Yapmalı

Çocuk kategorisine
10 Şubat 2012
eklenmiştir.

Çocuklar Ateşlendiğinde Ne Yapmalı

Ateş aileleri belkide en çok endişelendiren durumlardan biridir. Çocuklar ateşlendiğinde ne yapmalı ? işte size bir kaç öneri. Çocuğunuz ateşlendiğinde telaşlanmayın, ateşi elle değil termometreyle ölçün.

Ateş kendi başına bir hastalık değildir, başka hastalıkların ortak bulgusudur.

Ateş yapan hastalıklar:

Enfeksiyonlar: grip, nezle, bağırsak enfeksiyonu gibi antibiyotik gerektirmeyen, viral enfeksiyonlar en çok ateş yapan hastalıklardır.
Bakteriyel enfeksiyonlardan da zatürre, orta kulak iltihabı, idrar yolu iltihabı gibi hastalıklar ateşe neden olabilir.
Bunun dışında bazı romatizmal hastalıklar, kolajen doku hastalıkları ya da tümörel hastalıklarda da ateş olabilir. Ama bunlar çok nadir görülen hastalıklardır.

Çocuklarda ateş hangi hastalıkların belirtisi olabilir?

Sıcak çarpması, ortam sıcaklığının fazla olması, çok kalın giyinmeden dolayı ya da banyo sonrası ateş çıkabilir. Bunların hiçbiri yoksa, enfeksiyon hastalığının belirtisi olabilir ateş.

Normal bir çocuk, 5 yaşına kadar yılda 5 ila 8 kez üst solunum yolu enfeksiyonu geçirir. Yani bu sayıda ateşlenir. Bunun dışında idrar yolu enfeksiyonu, orta kulak iltihabı, zatürre, kemikte bir enfeksiyon gibi bir durum da söz konusu olabilir. Çocuk ateşlendiğinde ilk akla gelen enfeksiyondur. Ama illa ki her enfeksiyon durumunda çocuğa antibiyotik verilmesi gerekmez. Çünkü enfeksiyonların yüzde 80’i viraldir ve çocuklar antibiyotiksiz atlatabilirler.

Çocuğun ateş nasıl ölçülür?

Koltuk altı, dil altı, kulaktan ve popodan ateş ölçüm yöntemleri vardır. İlk bir yaşındayken, çocukta ateşi tam değerlendirmek, popodan ölçerek daha mümkündür. Onu yapamıyorsanız koltuk altı ölçümü yapmalısınız.

Ateş ölçüldüğü bölgeye göre farklılıklar gösterir, ona göre değerlendirmek gerekir. Popodan ölçülen ateş 38,3’e kadar, koltuk altındaki ateş 37,3’e kadar, dil altı ateş 37,8’e kadar, kulaktan ölçülen ateş de 37,8’e kadar normaldir.

Hata payı en az olan derece, civalı termometredir. Yani koltuk altı ya da popodan ölçtüğümüz ateş, en doğru sonucu verir. Kullanımı en kolay olanı da kulaktan ateş ölçerdir. Kulaktan ateş ölçerin avantajı, kısa sürede ölçebilmesi ve çocuğun çok rahatsız olmamasıdır. Ama cihazı tam kulak zarını görecek şekilde iyi yerleştiremezseniz ya da çocuğun dış kulağında kir varsa ve cihaz zarı tam görmüyorsa, doğru değeri vermeyebilir.

Çocuğun ateşi hangi duruma geldiğinde doktor aranmalı?

Ateşle birlikte çocukta kasılma, şuurda bir değişiklik olduysa, dalgınlık varsa, çocuk her yediğini kusuyorsa, yoğun bir solunum sıkıntısı varsa, yani sık nefes alıyorsa ya da nefes almada zorluk çekiyorsa, vücutta döküntü varsa mutlaka acil olarak hastaneye başvurulmalı.
Örneğin çocuğun iki gündür 38,5 civarında ateşi, burun akıntısı varken, üçüncü gün ateşi 40’a çıkarsa ve diğer bulgular daha çok artarsa doktora başvurulmalı.
Çocuk üç-dört aylıktan daha küçükse, ateşi varsa doktora başvurulmak gerekir.
Çocuk daha önce ateşli havale geçirdiyse ya da çocuğun kardeşlerinde ateşli havale hikayesi varsa, doktora başvurmak gerekir.
Üç yaşındaki bir çocukta burun akıntısı, hapşırık, 38 derece civarında seyreden ateş varsa doktoruyla görüşülerek evde takip edilebilir. Bu durum üç günü geçtiği zaman ya da 48 saatten daha uzun sürdüğünde mutlaka doktora başvurmak gerekir.
Havale, menenjit, solunum yetersizliğini düşündüren, şuur değişikliğini gösteren bir durum varsa acile gidilmeli.

Çocuklarda ateş endişelenilmesi gereken bir durum mudur?

Ateşin olumlu yanları da vardır. Ateş bağışıklık sistemini uyarır, enfeksiyonlara karşı vücudun savaşını daha da artırır, bize çocukta bir enfeksiyon olduğuna dair bilgi verir. Ateşin kendi başına beyne hasar vermesi için 41,5 derecenin üzerine çıkması gerekir. Bu da genelde enfeksiyonlarda çok çok nadir olan bir şeydir. Yani ateş beyne zarar vermez, felce neden olmaz, kendi başına ölüme neden olmaz.

Ateşli havale yapabilir ama bu korkulacak bir hastalık değildir. Çocukların yüzde 2-4’ünde görülür. Ateşli havale çocukta yatkınlık varsa ortaya çıkabilir. Onun dışında kronik bir hastalığı varsa; örneğin, kalp sorunu varsa kalp yetersizliğini artabilir, şeker hastalığı varsa şeker dengesi bozulabilir.

Çocuklarda ateşi düşürme yolları

Uzmanlar, “destek yaklaşımlar” olarak tanımlanan ateşli bir çocuğa evde ilk olarak uygulanması gerekenleri şöyle sıralıyor:

1. Çocuğu soyarak ince ve gevşek giysiler giydirin. Gerekirse sadece bez veya iç çamaşırı ile kalsın. Çocuk üşüyor veya titriyorsa da üzerine kalın örtüler örtmeyin, ince bir örtü yeterlidir.

2. Oda ısısının 21-22 derece arasında tutmaya çalışın.

3. Terleme ve solunum sayısının artmasına bağlı oluşacak sıvı kaybını karşılamak için bol sıvı verin. Ağız yoluyla sıvı alımı iyi değilse, doktor değerlendirip gerekirse serum verebilir.

4. Metabolizmanın hızlanmasından dolayı yeterli kalori almasını sağlayın. Ateşli dönemde mide aktivitesinin azalması ve sindirimin yavaşlaması nedeniyle yağlı ve zor sindirilen gıdalarla beslemekten kaçının.

5. Ateşli dönemde vücut ısısını daha da artıracağı için çocuğun fizik aktivitesini azaltması uygundur.

6. Ilık su ile vücudu pansuman veya banyo yaptırın. Ilık su ile ıslatılmış bir bezle boyun, yüz, el bilekleri, diz, koltuk altı, kasık kıvrımları ve karın üzerine pansuman yapın. Pansuman veya banyo için kesinlikle alkol veya soğuk su kullanmayın. Çünkü soğuk su damarlarda büzüşmeye veya titremeyle ısı üretiminin artışına yol açarken; alkol de deriden emilerek zehirlenmeye yol açabilir.

Yanaklar kıpkırmızı, gözler küçücük, alın cayır cayır yanıyor, ama buna karşı eller ve ayaklar daha serin. Teşhis: Çocuğunuzun ateşi var! Yetişkinlerle karşılaştırıldığında bebekler ve çocuklar daha sık ve daha şiddetli ateşleniyor. Bunun nedeni; merkezi beyinde bulunan ısı ayarının henüz tam olarak gelişmemiş olması. Bu nedenle ateşe sebep olan faktörlerle karşılaşıldığında termometre yükseliyor ve aynı şekilde ısı ani bir biçimde tekrar düşebiliyor.

Ateş bağışıklık sistemini güçlendirir
Vücut, enfeksiyonlara (bakteri ve virüsler), beden veya zihin yorgunluğuna ateş ile cevap verebilir. Çoğu zaman da ateş daha sonra gelecek olan bir hastalığın ilk belirtisi de olabilir. 39 – 40 derecelik ateşte dolaşım sistemi uyarılır ve bununla birlikte bağışıklık sisteminin savunma mekanizması devreye girer. Virüsler ve bakteriler öldürülür veya çoğalmaları engellenir. Isı ne kadar yükselirse, organizma o kadar ağır hareket eder. Anne – babalar için önemli olan şunu bilmeleri: Ateşin yüksekliği hastalığın ciddiyeti hakkında bilgi vermez. Örneğin; ateş eşliğindeki bir orta kulak iltihabı, ateşsiz ya da az ateşle geçen aynı hastalıktan daha çabuk iyileşir.

Vücutta neler oluyor?
Beden, hastalığa neden olan faktörlere karşı koyabilmek için normal ısısını daha yüksek bir değere yükseltiyor. Bu durumun tüm organizma üzerinde ağrı etkileri oluyor ve aynı zamanda şu değişiklikler gözlemleniyor:

Kalp atışının hızlanması
Daha hızlı nefes alıp verme
Ateş yükseldiğinde titreme nöbetleri
Çoğu zaman aşırı derecede terleme vücut ısısının düşmesine öncülük ediyor ve aynı zamanda iyileşmenin göstergesi olarak kabul ediliyor.

Şok biçimdeki bir ısı değişikliğinin engellenmesi için ateşlenen çocukları cereyandan korumak gerekiyor. Ateş durumunda çocuğun üzerini hafifçe örtün ve terli çamaşırlarını sık sık değiştirin.

Ne zaman doktora götürmeli?
Vücut ısısı makattan ölçüldüğünde 38 derecenin üstündeyse ateşten söz edilebilir. Uzmanların ateşte baz aldığı ölçüler şöyle:

Isının yükselmiş olması: 37,5 – 37,9 derece
Ateş: 38,0 – 39,4 derece
Yüksek ateş: 39,5 – 40,0 derece
Hayati tehlike: 40,5 derece ve sonrası
Hemen doktora gidilmesi gereken durumlar:
Üç aydan daha küçük ise
Susmadan sürekli ağlıyorsa
Ensesi kasılır veya bıngıldağı şişmiş ise
Burnu temizlendiği halde nefes almakta güçlük çekiyorsa
Yutkunamıyor ya da sıvı içemiyorsa
Ateşi 41 dereceye çıktıysa
Durumdan emin olamıyorsanız
Tuvaletini yaparken ağrısı oluyorsa
24 saatten fazla anlam veremediğiniz bir ateşi varsa
Bu belirtiler yoksa vücut ısısı 39 dereceye çıkan çocuğunuza evde ilk müdahaleyi yapabilirsiniz. Şayet ateş aynı derecede üç günden daha uzun süre devam ediyorsa derhal bir uzmana görünün.

Ateş nasıl doğru ölçülür?
Evdeki ecza dolabınızda mutlaka bulunması gereken araçlardan biri ateşölçerdir (derece). Çünkü çocuğunuzun vücut ısısını elinizi alnına koyarak anlamanız mümkün değil. Elbette ateşölçer seçimi ve ölçüm biçimi de çok önemli. Peki doğru ölçüm nasıl yapılmalı? Ağızdan mı, koltukaltından mı, makat veya kulaktan mı? Araştırmalar, çocukların en çok kulaktan yapılan ölçümden hoşlandıklarını gösteriyor. Uzmanlar ise makat yolunu tercih ediyor. Çünkü en kesin sonuçları bu yolla elde edebiliyorlar. Sizin hangi yöntemi kullanacağınız kendi tercihinize kalmış. Fakat bebek ve çocukları asla ateşölçerle tek başına bırakmamanız gerektiğini unutmayın.

Makattan ölçüm: En emin yol. Ateşölçerin ucuna bir miktar yağ sürün. Çocuğu yan yatırıp dizlerini hafifçe bükün. Dijital bir ateşölçerle 30 saniye boyunca vücut ısısını ölçün. Ölçüm esnasında çocuğu oyalayın. Elde edeceğiniz sonuç koltukaltında alınandan yarım derece daha yüksek olacaktır.
Ağızdan ölçüm: Yaşça daha büyük çocuklar için uygundur. Ateşölçer 2 – 3 dakika dilin altında veya yanak boşluklarında tutulmalı. Değerler makattan alınanlara göre yarım derece daha düşük olacaktır. Kırılma riskini önlemek için normal termometre ile ölçüm yapmayın. Dijital ateşölçerler daha pratiktir.
Dikkat: Ölçümden 10 dakika önce alınan soğuk veya sıcak yiyecek, içecek yanıltıcı etki yaratabilir.
Koltukaltı ölçümü: Çok yaygın bir yöntem olmasına rağmen güvenirlik oranı düşüktür. Ayrıca çok hareketli çocuklar için de uygun olmayan bir metot, çünkü ölçüm en az 2 dakika sürüyor. Buradan yapılan ölçümün sonucu makattan yapılanla karşılaştırıldığında yaklaşık olarak 1 derece daha düşüktür. Büyük çocuklarda yöntemi denemek istiyorsanız, ölçerin ucunu koltukaltına yerleştirin ve çocuğun ölçeri kolu ile sıkıştırmasını sağlayın. Koltukaltı ve ateşölçerin kuru olmasına dikkat edin.
Kulaktan ölçüm: Minikler için en ideal yöntem kulak için özel termometreler. Üstelik hızlı sonuç vermesi nedeniyle sevilen bir ölçüm biçimi. Önemli olan doğru pozisyonu bulmak. Kulağın üst kısmını biraz yukarı çekerek ateşölçerin kulak zarına yaklaşmasını sağlamalısınız. Çıkan sonuç makattan alınan değerin yarım derece altındadır. Bebek ölçüm öncesinde sıcak bir yastığın üzerinde yatıyorduysa çıkan sonuç doğru olmayabilir. Böyle bir durumda yarım saat kadar beklemekte yarar var.
Tüm yöntemler için geçerli: Müdahaleden önce ve sonra her zaman aynı mekanda ve aynı zamanda ölçümü gerçekleştirin.

Vücut ısısı beyinde hipotalamus adı verilen bölgede kontrol edilir. Burada vücut ısısını 37 derece civarında tutmak üzere bir termostat sistemi bulunur. Enfeksiyonlarda veya bazı hastalıklarda bu sistem bir savunma mekanizması olarak vücudun ısısını arttırır. Normal vücut ısısı kişiden kişiye, yaşa, günün saatine, ölçümün yapıldığı vücut bölgesine ve çevre ısısı gibi dış etkenlere bağlı olarak değişkenlik gösterir.

Bebeklerde vücut ısısı daha yüksektir, 1 yaş civarında erişkin yaş düzeylerine doğru bir düşüş gösterir. Bu hafif düşüş ergenlik dönemi boyunca da devam eder. Kızlarda 13-14, erkeklerde 17-18 yaşlarında sabit hale gelir. Sabahtan akşama doğru vücut ısısında 0.5-1 derece artış gözlenir. Gün içinde en düşük değerler sabah 05.00-07.00, en yüksek değerler akşamüstü 16.00-19.00 saatleri arasında saptanır.