Sağlık Ansiklopedisi

Hastalık ve Sağlık Bilgileri

Diyet Yağları ve Kan Lipitlerinin Kalp Damar Sağlığına Etkileri

Genel kategorisine
3 Temmuz 2012
eklenmiştir.

Tekli doymamış yağ asitleri: Tekli doymamış yağ asitlerinden zengin yağlar oda sıcaklığında sıvı formdadır. Kanola, fındık yağı ve zeytinyağları bu yağ asitlerinden zengindir. Tekli doymamış yağ asitleri-nin LDL kolesterol ve trigliseridler üzerindeki etkileri nötral olmasına karşın, HDL kolesterolünü artırıcı et-kisi vardır.

Çoklu doymamış yağ asitleri: Yağ asidinde bulunan karbon molekül-leri arasındaki çift bağlardan iki veya daha fazlası kırılmıştır. Çoklu doy-mamış yağ asitlerinden zengin yağlar oda sıcaklığında sıvı veya yumuşak formdadır.

Mısır, soya ve ayçiçek yağlarının çoklu doy-mamış yağ asidi içerikleri yüksektir. Deniz ürün-lerindeki yağların büyük bir kısmını da çoklu doymamış yağ asitleri oluşturmaktadır.

Diyette doymuş yağ asitlerinin yerine çoklu doymamış yağların tüketilmesi ile LDL koleste-rolünde önemli bir düşüş sağlanabilmektedir. Çoklu doymamış yağ asitleri içinde iki ana grup vardır, Omega-3 ve Omega-6 yağ asitleri.

Omega-6 yağ asitleri (linoleik asit): Omega-6 dan zengin bitkisel yağ-lar; mısır özü, ayçiçeği, soya fasülyesi yağlarıdır.

Omega-3 yağ asitleri: Çoklu doymamış yağ asitleridir ve özellikle so-ğuk sularda yaşayan uskumru, ton, somon, gibi yağlı balıklarda bulunmak-tadır. Omega-3 yağ asitleri yağlı deniz balıklarından başka bazı bitkilerde keten tohumu ve yağında, kanola yağında, soya yağında, ceviz ve fındıkta bulunmaktadır. Omega-3 yağ asitleri LDL kolesterol yapımını azaltarak kan trigliserit düzeyini düşürmektedirler. Omega-3 yağ asitlerinin kalp koruyu-cu etkisi nedeni ile bu yağları tüketenlerde koroner kalp hastalığına bağlı ölümlerde düşüş görülmektedir. Bu etkiyi yapabile-cek Omega-3 yağ asidi dozu günlük 850 mg ile 1.5 g’ dır. Günde yağlı bir porsiyon balık yenmesi ile yaklaşık 900 mg Omega-3 yağ asidi alınabilmekte-dir. Bu nedenle haftada en az 2 kez balık yenilmesi (300 g) önerilmektedir.

Doymuş yağ asitleri: Hayvansal kaynaklı besinlerden kırmızı et, tavuk (derili), tereyağı, tam süt ile bitkisel besinlerden palmiye ve palmiye to-humu yağı ile hindistan cevizi yağı doymuş yağlardan zengindir. Diyette alınan doymuş yağ asitleri LDL kolesterol düzeylerini yükseltir ve insülin direncinin oluşumunda etkin olduğu için diyabete eğilimi artırır. Yağsız/az yağlı diyet süt ürünleri (peynir, yoğurt, süt) kullanılmalı, kuzu, koyun eti yerine daha az yağlı dana eti ile tavuk, hindi ve özellikle balık eti tercih edilmeli, sakatat, pastırma, sucuk, sosis, salam gibi et ürünlerinden kaçı-nılmalıdır.

Trans yağ asitleri: Trans yağ asitleri bitkisel sıvı yağ-ların hidrojenize edilerek katılaştırılması sırasında açı-ğa çıkmaktadır Ayrıca bazı besinlerde doğal olarak da bulunmakla birlikte, büyük bölümü hidrojene yağlardan gelir. Margarinler, süt ve vitaminlerle zenginleştirilmele-rine karşın içerdikleri trans yağ asidi miktarının bilinmesi önemlidir.

Trans çoklu doymamış yağ asitleri, LDL kolesterolünü artırdığı ve HDL kolesterolünü azalttığı için kalp damar hastalıklarının oluşumunda önemli bir faktördür. Bu nedenle ti-cari mutfaklardaki kızartmalarda, hazır yemek-lerde, börek, çörek (yağlı çörekler, yağlı kraker) yapımında kullanılan bu yağların tüketimi en aza indirilmelidir.

Kalp sağlığı için beslenmede, doymuş yağ asitleri ve kolesterolü azaltıp, kompleks karbon-hidratları ve posayı yükselterek kan kolesterolü düzeyi düşürülebilir veya en azından kan kolesterolü düzeyinin yükselmesi ön-lenebilir. Besin seçiminde ve yaşam şeklinde yapıla-cak değişiklikle kalp damar hastalıkları risk faktörlerini azaltabilir.