Sağlık Ansiklopedisi

Hastalık ve Sağlık Bilgileri

Kan Yağları

Hastalık kategorisine
28 Mart 2012
eklenmiştir.

Kan Yağları

Kan yağları iki çeşittir. Bunlar;

Kolesterol
Trigliserid
Kolesterol Nedir?

Kolesterol, normalde her insanın kanında bulunan ve hücre zarları ile bazı hormonların yapımında kullanılan bir maddedir. Büyüme ve gelişmeyi sağlar. Kolesterol büyük oranda vücutta üretilir, az bir kısmı ise dışarıdan besinler yolu ile alınır. Kolesterol tüm hayvansal besin ve yağlarda (et, süt, tereyağı vb.) bulunurken, bitkisel besin ve bitkisel yağlarda (meyve, sebze, tahıl vb.) bulunmaz.

Kötü kolesterol: LDL

Kolesterolün bir parçası olan LDL kolesterol, kanda kolesterolü taşıyan esas maddedir. LDL kolesterol oranının yüksek olması tehlikelidir, kalp-damar hastalıklarına yakalanmayı artırır ve bu hastalıkların ilerlemesini hızlandırır. LDL kolesterol damarların içyüzüne yapışarak plak denilen yapılar oluşturur ve bunlar da ilerleyerek damarlarda darlık ve tıkanıklıklara neden olur. Bu olaylar ise, kalpte miyokart infarktüsüne (kalp krizi), beyinde ise felce yol açar. Son yapılan çalışmalar açıkça göstermiştir ki LDL kolesterol yüksekliği kalp damar hastalığının en büyük nedenlerinden biridir. Bundan dolayı günümüzde kolesterol yüksekliğinin tedavisinde esas hedef, LDL kolesterolün düşürülmesidir.

İyi kolesterol: HDL

HDL kolesterol LDL kolesterolü taşıyarak damar duvarından uzaklaştırır. HDL kolesterolün yüksek olmasının kalp-damar hastalıklarından koruyucu rolü vardır. Sigara, HDL kolesterol oranını azaltırken, egzersiz ve spor artırmaktadır.

Besinlerle alınan yağlar

Biliyoruz ki besinlerle alınan yağlar, kan yağlarını etkilemektedir. Besinlerle alınan yağlar 3 çeşittir:

1. Doymuş yağ: tereyağı, hindistancevizi yağı, hayvan eti yağları (koyun, kuzu, sığır, domuz eti, ördek vs), yağlı sütten yapılmış süt ürünlerinde,

2. Çoklu doymamış yağ: ayçiçeği ve mısırözü yağı gibi sıvı yağlarda,

3. Tekli doymamış yağ: zeytinyağı, fındık, ceviz, avokado’da bulunur.

Çoklu doymamış ve tekli doymamış yağların kalp damar sağlığını koruyucu etkileri vardır. Doymamış yağlar HDL (iyi) kolesterol düzeylerini yükseltirler, LDL kolesterolü ve trigliseridleri ise düşürürler. Bunların içinde LDL kolesterolü yükselten yağlar doymuş yağlardır. Doymuş yağlar oda ısısında katı durumdadır.

Margarinler: Bundan başka doymamış yağların hidrojenizasyon işlemine tabi tutulmasıyla katı nebati yağlar (margarinler) elde edilir (trans fat). Bu yağlar fast food, patates cipsi ve hazır dondurulmuş gıdalarda bolca kullanılır. Bu yağlar da oda ısısında katıdır ve kalp damar sağlığı açısından son derece zararlıdır, kötü kolesterol ve trigliserid düzeylerini yükseltirler.

Sonuç itibarıyla katı yağların her türlüsünden uzak durmamız gerekiyor. Günlük toplam kalorinin en fazla %30’u yağlardan alınmalıdır. Bu miktar erkekler için günde 55-70 gr, kadınlar için 50-60 gr demektir.

Trigliserid

Bunlar vücudun enerji depolarını oluşturur. Yağın doğada bulunduğu şekildir. Tıpkı kolesterol gibi bir kısmı vücutta yapılır. Bir kısmı ise besinlerle alınır. Kolesterol kadar olmamakla birlikte kandaki oranının yüksek oluşu, kalp hastalığı riskini artırmaktadır.

Neden kiminin kan yağları yüksek, kiminin düşük?

Kolesterol ve trigliserid düzeyleri her zaman yenilen yiyeceklerin etkisiyle yükselmez. Kandaki düzeyleri “doğuştan gelen ve çevresel faktörlerin” bir birleşimi olarak ortaya çıkar. Dolayısıyla kişinin genetik yapısı da önem kazanmaktadır. Yağların emilmesi, karaciğerde işlenmesi, yapılması, hücreler tarafından alınması, çeşitli faktörlerin etkisi altındadır. Bu faktörler kan düzeylerinin de farklı olmasına yol açar. Toplumlar için de durum aynıdır. Diyetlerinde fazla yağ bulunan toplumların ortalama kan kolesterol düzeyi, yağ tüketimi düşük olanlara göre daha yüksektir. Kişinin yapısal özelliklerinin de önemli olmasından dolayı, katı yağlar hiç alınmasa bile kolesterol düzeyi yüksek çıkabilir. Bundan dolayı diyetin tek başına yeterli olmadığı durumlarda doktorunuz gerekirse ilaç verecektir.

Kolesterol Yüksekliği Kolesterol Nedir ?

Kolesterol kan dolaşımında ve hücrelerde bulunan yağ benzeri yumuşak bir maddedir ve büyük kısmı karaciğerde vücut tarafından üretilir. Doymuş yağlar ve katı yağlar yemekle alınan kolesterol kan kolesterol seviyesini arttırır. Kanda yüksek kolesterol seviyesi kalp damar hastalığı-kalp krizi ve inme-felç riskini arttırır. Ülkemizde erişkinlerin % 60 ından fazlasında kolesterol yüksekliği vardır ; yani kolesterol seviyesi 200 mg/dl üzerindedir.

KOLESTEROL YÜKSEKLİĞİ KALP DAMARI VE DİĞER DAMAR HASTALIKLARININ EN ÖNEMLİ RİSK FAKTÖRÜDÜR VE KONTROL EDİLEBİLİR
İyi ve Kötü Kolesterol Nedir ?

Kolesterol kan dolaşımında lipoprotein denilen maddelere bağlanarak dolaşır. Low Density Lipoprotein LDL olarak bilinir ve zararlıdır. Kolesterolü damar duvarındaki hücrelere taşır ve orada birikerek damar sertliği ve darlığı yapar. Damarın daraldığı yerden yırtılması veya pıhtı ile tam tıkanması sonucu kalpte ise kalp krizi beyinde ise inme oluşur. İyi kolesterol olarak bilinen High Density Lipoprotein HDL ise kolesterolu damar duvarından dışarı taşır ve koruyucu rol oynar.
LDL Kötü Kolesterolü Nasıl Düşürürüm ?

-Yemeklerden doymuş yağları ve kolesterolü çıkararak: yağlı etler, tereyağ ve bütün katı yağlar, tam yağlı süt ve peynir ile yoğurt, deniz kabukluları ve sakatat
-Yemeklerde doymuş yağ ve kolesterolden fakir liften zengin beslenmek: Meyve, sebze, tahıl ve tahıl ürünleri yağsız ve az yağlı süt ve süt ürünleri, derisi alınmış tavuk ve balık eti, kümes hayvanları ve bazı kuruyemişler
-Kilo vermek ve yağ dokusunu azaltmak
-Her gün egzersiz yapın
-Doktorunuzun vereceği kolesterol düşürücü ilacı gerekiyor ise ömür boyu kullanın.
-HDL-iyi kolesterol ise yukarıdaki önlemler ile kısıtlı da olsa yükselecektir.
Trigliserid Nedir?

Trigliserid de vücudumuzda bulunan bir yağdır. Genelde yemeklerle direkt alınır ayrıca vücutta da üretilir. Hafif orta düzeydeki trigliserid yüksekliğinin (<350 mg/dl) kalp ve damar hastalıklarına yol açtığı kesin olarak gösterilmemiştir. Ancak ileri düzeyde yükseklikler hastalık yapabilir ve tedavi edilmelidir. Yağ Seçimini Nasıl Yapmalıyım ? -Doymuş yağlar zararlıdır, kolesterolü yükseltir. Büyük ve küçükbaş hayvan et ve yağlarında ve hindistan cevizi ile palmiye yağında bulunur. -Yarı doymuş yağlar. Başlıca margarinlerdir. Bitkisel yağlara hidrojen eklenmesi ile yapılır. Kolesterolü yükseltir, zararlıdır. Fast food, restoranlar, pastane ve fırınlarda en çok kullanılan yağdır. -Çoklu doymamış yağlar en yararlı olanlardır, kolesterolü düşürür, balık yağı ve bitkisel yağlarda bulunur. -Tekli doymamış yağlar yararlıdır. Zeytin, kanola, ayçiçeği, fındıkta bulunur. Kolesterolü düşürebilir.