Sağlık Ansiklopedisi

Hastalık ve Sağlık Bilgileri

Yaramaz Çocuğa Nasıl Davranılmalı

Çocuk kategorisine
27 Şubat 2012
eklenmiştir.

Yaramaz Çocuğa Nasıl Davranılmalı

Yaramaz ve hiperaktif çocuğa nasıl davranmalı, onlara yaklaşım nasıl olmalı merak ediyorsanız aradığınız herşeyi sitemizden bulabilirsiniz.

Biz annelerin en büyük sıkıntısı yaramaz çocukla baş etmek. Saldırgan, sinirli, kırıcı davranışları olan çocuklarımızı anlamak ve bu davranışları çok geç olmadan değiştirmek için onlara yardımcı olmak çok önemli.

Bunun için yaramazlık konusunu pudra.com’da ele alıyoruz: Çocuklar neden yaramazlık yapar? Bunu nereye kadar normal kabul etmek, ne zaman psikolog desteği almak gerekir, çocuğu cezalandırmak doğru mu? Çocuklarda yaramazlık sorunu ile ilgili merak ettiğimiz tüm konuları Psikolog Berna Akpınar açıklıyor…

Çocuklarda yaramazlığın nedenleri?

Çocuklarda yaramazlık yapma sebeplerinin başında ailenin davranışlarının tutarsız olmasıdır. Çocuğa istenilmeyen bir davranış yaptığında kızılır, fakat bunun çocuğun karakterinden dolayı olduğu düşünülür. Aslında çocuğun karakterinin oluşmasında ailenin çok büyük önemi vardır. Ailenin tutumu yanlış olduğu için, çocukta istenmeyen davranışlar görülür.

Yaramazlık dediğimiz bazı davranışlar, çocuğun saldırgan olduğu davranışlardır. Kırıp dökme, vurma, itme gibi davranışlar, çocuğun dışarıya yönelttiği saldırganlıktır. Bir de anne baba ve çocuk arasında güvensizlik sorunu, çocuğun saldırgan davranmasına yol açabilir. Çocuk küçükken, anne ve babayla güvenli bir bağlanma yaşayamamıştır, bu sorun gelişim dönemlerinde de ilerleyerek görülür.

Çalışan anne babalar, genelde çocuklarını kreşe gönderirler. Çocuklar ‘okula gelmek istemiyorum, yemek yemek istemiyorum’ gibi davranışlar sergilerler. Bundan dolayı özellikle anneler, çocuğa negatif ilgi göstermeye başlar. ‘Sen neden böyle yapıyorsun, beni üzüyorsun’ şeklinde gösterilen negatif ilgi, çocuk pozitif ilgiyi göremediği için almak istediği bir ilgi haline gelir. Negatif de olsa ilgi görmek için davranışını devam ettirir.

Hangi durumlarda çocuk daha yaramaz olabilir?

Anne ve babadan biri yanında değilse, uzak bir iş yerinde çalışıyorsa, yurt dışındaysa veya ebeveynlerden biri eve sürekli geç geldiği için çocuk onu çok fazla görmüyorsa yaramazlık yapabilir.

Ayrı olan ailelerde anneanne, babaanne gibi bazı yetişkinlerin olmamasının da çocukları kötü etkileyebilir. Çocuk kendini yalnız hisseder ve bunu da dışarıya karşı bir saldırı olarak ortaya çıkarabilir. Ya da tam tersi içeriye karşı saldırı olarak tırnak yeme, parmak emme gibi davranışlarla gösterebilir.

Özellikle boşanmış çiftlerde, çocuk ebeveyninden birini daha az gördüğü için ilgi çekmeye çalışarak yaramazlık yapar. Evde baskıcı tutum sergileyen ailelerde de çocuklar yaramazlık yapmaya daha meyilli olur.

Yaramazlık yapan çocukla nasıl konuşmak gerekir?

6 yaş üzeri çocuklarla büyük bir yetişkinmiş gibi konuşma, açıklama yapma şansınız var. Ama daha küçükken ne kadar açık anlatırsanız anlatın, çocuklar için bazı şeyler çok soyut kalır.

Bu durumda çocuklara hikayeler anlatmak iletişimi kolaylaştırır ve daha çabuk anlamalarını sağlar. Örneğin, yaramazlık yapan çocuk konulu bir hikaye uydurabilirsiniz. Bu hikayenin sonuçlarını da çocuğa anlatıp ona yaramazlık olarak kabul edilen davranışları yapmaması gerektiğini hikaye üzerinden ulaştırabilirsiniz. Hiçbir zaman onun yaptığı davranışı direkt olarak “Senin yaptığın bu davranış çok yanlış” şeklinde anlatmamalısınız. Hikayedeki çocuğun yaptıklarının sonucunda mutlu olmadığını göstererek çocuğunuza dolaylı yoldan anlatmak daha iyidir.

Çocuklar her şeyi anlar

Çocukların hiçbir şeyi anlamadığını düşünmek yanlış olur. Çocuklar her şeyi duyarlar ve unutmazlar. Onlara her şeyi net ve basit bir dille anlatmak, kafalarında soru işareti bırakmamak gerekir.

Çocuklarda yaramazlık nereye kadar normal kabul edilir?

Bizim yaramazlık olarak algıladığımız davranışlar aslında çocukların yaşlarının gereği gibi davranmalarından kaynaklanıyor. Onlar bir şeyleri keşfetmeye çalışıyorlar sürekli. Biz yetişkinlerin yaramazlık diye nitelendirdiği davranışlar, çocukların belirli yaş dönemleri için çok normaldir, kabul etmek gerekir.

4-6 yaş arası çocuklar toplumsal kuralları öğrenmeye, 6 yaşından sonra okula başlıyorlar. Bu dönemde yaramazlık dediğimiz davranışların azalmış olması gerekir. Eğer bu dönemde azalmazsa, yardıma başvurulabilir. Çocuk yaramazlığa devam ediyorsa, aslında ailenin sorunu vardır çocukla ve onun davranışlarıyla baş edemiyordur. Büyük ihtimalle tutarsız davranış sergiliyordur aile.

Yaramazlık yapan çocuğu cezalandırmak doğru mu?

Çocuğa hiçbir zaman ceza uygulanmaması gerekir. Ceza eğitimde negatif etken olduğu için, cezanın sonuçlarının da negatif olur.

Ebeveynlerin ‘Bunu yaptığın için şunu yapamayacaksın’ gibi çocuğa yaptığı davranışın sonrasında bir ceza uygulanacağı mesajı vermesi, olumlu bir sonuç yaratmaz. Öncesinde çocuğa yaptığının istenmeyen ve kötü davranışlar olduğu anlatılmalı. Örneğin, çocuk bir şeyi kırdığında bunu yaptığı için çok sevdiği programı izleyemeyeceğini önceden bilirse, seçimi kendisi yapacak ve programı izlemek istiyorsa bir şeyi kırmayacak. Davranışı yaptıktan sonra ceza vermek, hiçbir şey elde etmenizi sağlamaz.

Yaramazlığın yol açtığı ne gibi davranış bozuklukları vardır?

Çocuğun yaramazlık yapmasının arkasından psikolojik sorunlar gelebilir. Çocuk negatif ilgiden sonra bir haz arayışına girer, aslında yaramazlık ile ilgi çekse de haz duygusunun eksik kalabilir. Bu da bağlandığı ebeveynlerden birinin eksik olması ya da ev içinde bir şekilde kendini iyi hissetmemesinden kaynaklanabilir.

Parmak emme, tırnak yeme, mastürbasyon

İşte bu noktada çocukların en önemli haz noktası, 1 yaşına kadar normal sayılan, bazen 3 yaşına kadar devam eden, ancak daha ileriki yaşlarda sürmesinin sağlıksız olduğu parmak emme davranışıdır.

Çocuk tırnak yemeye hatta mastürbasyon yapmaya da başlayabilir. Çocuğun cinsel organını keşfettikten ve haz aldığını fark etmesinden sonra bunu devam ettirmesi, çocukta bir şeylerin eksik olduğunun, çocuğun bu eksikliği gidermeye çalıştığının bir göstergesidir. Buna özellikle anne babadan birinin olmaması ve özlem duygusu neden olabilir.

Yaramaz çocuğu psikologa götürmek gerekir mi?

4-6 yaştan sonra çocuğunuzda yaramazlık belirtileri devam ediyorsa kesinlikle uzmana başvurmalısınız. Uzman, önce çocuğunuzla birlikte sizi aile olarak dinleyecek, sonra sizinle ebeveynleri olarak ayrıca çalışacak, en son yine çocuğunuzla birlikte sizi dinleyecek ve çözüm üretmeye çalışacak.

Eğer aile çok tutarsızsa, çocuğu istediği gibi davranması konusunda serbest bırakıyorsa, ailenin tutumunu değiştirmesi istenir.

Bu durumda ailenin yapması gereken, gün içinde çocuğa neler yapacağını açık ve net şekilde anlatmaktır. Hangi davranışı yaptığında sonucunda ne olacağını çocuğa önceden söyleyerek, ona seçim hakkı tanıması gerekir. Böylece çocuk hem kararını verecek hem de sorumluluk alarak kendisini yetişkin gibi hissedecektir. Yaramaz davranışlarından bu sayede sıyrılması, takdir edildikçe yetişkin gibi davranması gözlenecektir.

Elbette anne babalar olarak hepimiz çocuklarımızı yetiştirirken onlar için en iyiyi istiyor hata yapmak istemiyoruz. Ancak bebekler de hastaneden kullanım kılavuzuyla gelmiyorlar! Çocuk yetiştirmek uzun ve zorlu bir süreç. Bu süreçte sevgi ve disiplin çocuğa birlikte verilmeli. Hiçbirimiz mükemmel değiliz istemesek de hatalar yapıyoruz. Bu yazıda çocuk yetiştirmede sık yapılan hatalara değineceğiz belki sizlerin de değiştirmek düzelmek istediğiniz davranışlarınız olabilir.

1- Sorunları görmezden gelmek: Eğer çocuğunuzla yaşadığınız öfke nöbeti uyku problemleri gibi sorunlara eğilmeden onlarla birlikte yaşamaya çalışırsanız hayatınızın normal bir parçası haline gelirler ve giderek çözüme ulaşmak zorlaşır. Bazen anne babaya çocuklarının çok yanlış davranışları bile rahatsız edici gelmez. Ancakçevrenizdekiler veya doktorunuz sizi sürekli uyarıyorsa bir sorun olabileceğini göz önünde tutmalısınız.

2- Gerçekten sorun olup olmadığına karar verememek: Belli davranışlar bazı yaşlar için normaldir. Örneğin iki yaşındaki çocuğunuz istediğini almadınız diye markette kendini yere atıp bir öfke nöbeti geçirebilir. Bunugelişiminin normal bir parçası olarak kabul edebilirsiniz. Ancak benzer bir davranışı altı yaşındayken tekrarlıyorsa bir sorun var demektir.

3- Beklentinin aşırı olması: Çocuğunuzu tanıyın belli yaştaki yetenek ve özelliklerini bilin. Ondan beklediklerinizi bu bilgilerin ışığında gözden geçirin. Örneğin doktorunuz iki yaşında tuvalet eğitimine başlayabileceğinizi söyler. Ancak denemeleriniz sonuç vermiyorsa belki de sizin çocuğunuz henüz buna hazır değildir ona biraz daha süre tanıyarak hem gereksiz çatışmaları aza indirmiş hem de hazır olduğunda çok daha kısa sürede sonuç almış olacaksınız.

4- Tutarsızlık: Eğer bir gün hayır dediğinize ertesi gün evet derseniz veya sizin yasakladığınız bir abur cuburu başka bir yakınınız çocuğa verirse minik yavrunuzun kafası karışacak büyüklerin pek o kadar tutarlı olmadığı yolunda bir sonuca varacaktır. Kurallar daima geçerli olmalı çocuğun çevresinde onunla temasta olan diğer kişiler de sizin belirlediğiniz doğrultuda hareket etmeliler.

5- Sınır koymamak: Çocuklar belli kuralları sınırları olan ortamlarda kendilerini daha güvende hissederler. Her istediklerini yapmalarına izin vererek onlara iyilik değil kötülük yapmış olursunuz.

Hiperaktif çocuklara bağırmak, onları dövmek, cezalandırmak sorunu çözmediği gibi, uzun dönemde çok daha olumsuz sonuçlar yaratabiliyor. Uzmanlar, “Sabırlı olun ve yaşam tarzınızı değiştirin” diyerek, bu çocuklara karşı nasıl davranılması gerektiği konusunda yol gösteriyor.

Ceza vermeyin, aşırı disiplin altında tutmayın, yapması gereken işlerini birkaç kez hatırlatın ve en önemlisi’sabırlı olun’… Eğer çocuğunuz hiperaktif ise, bütün bunlara dikkat etmeniz ve yaşam tarzınızı ona uygun bir hale dönüştürmeniz gerekiyor.

Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Uzmanımız Dr. Ayten Erdoğan hiperaktif çocukların ailelerine ve öğretmenlerine düşen görevleri anlattı…

Aşırı hareketli yaramaz çocukla, hiperaktif çocuk arasındaki fark nedir?
Okul ya da kreşe giden’evde çok yaramaz, okulda çok sessiz’denen çocuklar, genelde evde her istediği yapılıp, sınır koyulmayan çocuklardır. Kuralların hiç öğretilmediği, her istediği yapılan çocukların, davranışlarını kuralsızca sergilediğini görebiliriz. Dürtülerini kontrol etmeyi öğrenmedikleri için akıllarına geleni anında yapmak ister, bir istekten bir isteğe atlarlar. İşte aşırı hareketli çocuk ile hiperaktif çocuğun arasındaki fark budur.

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) bulunan çocuk, ailesi sınırlar koysa ve aslında o bu kurallara uymak istese de uyamaz, elinde olmadan, düşünmeden hareket eder. Ayrıca, çocukta istediği halde kurallara uyamadığı için ailenin ve öğretmenin tepkilerini çektiğinden moral bozukluğu, depresyon gelişebilir.

YARAMAZLAR SINIRINI BİLİR

Hareketlilik ve üstün zekâ arasındaki fark nasıl ayırt edilebilir?
Üstün zekâlı çocuklarda da hareketlilik gözlenebilir, ancak amaçsız hareketlilik değil keşfetme, merak etme, araştırma, anlamaya çalışma gibi amaçlı hareketlilik görülebilir. Bu çocukların neden sonuç ilişkisini kurma, söyleneni kavrama yetenekleri iyi geliştiği için ailenin ve büyüklerin koyduğu sınırları kolay algılarlar. Hareketlerini nerde sınırlandıracaklarını bilirler.

Hiperaktif çocuk için ne yapılabilir?
Hiperaktif çocukta en öncelikli şey, çocuğun böyle bir sorunu olup olmadığını ayırt etmektir. Küçük yaşta böyle bir sorun olduğunu bilmek ailenin çocuğun geleceği için danışmanlık alması açısından faydalı olur. Asıl teşhis altı-yedi yaşında konur ve genellikle okul hayatında sorunlar ortaya çıkarır. Erken yardım almak, sorun ortaya çıkmadan önlemek açısından önemlidir.

Hiperaktivitenin kendiliğinden geçmesi beklenebilir mi?
Ev ve okul hayatında sorunlara yol açacak düzeyde bozukluğu olan çocuklarda yardım alınmazsa, okul başarısızlığı, davranış sorunları, depresyon, özgüvende sorunlar gelişir. Daha ileriki ergen yaşlarında ise, risk alıcı davranışlar, okuldan kaçma, alkol ve madde kullanma eğilimi gibi çok ciddi sorunlar gelişebilir. Küçük yaşlardan itibaren yardım alınması, bunların çoğunu engelleyebileceği gibi, ailenin, öğretmen ve arkadaşların yaşam kalitesini artırarak, olumlu etki yapar.

Hiperaktivite tedavisinde alternatif yöntemler var mı? Yoga gibi rahatlatıcı yöntemler kullanılabilir mi?
Bazı ülkelerde ilaca ek olarak akşamları çocukların sakinleşmesi için yoga eğitimleri uygulanabiliyor. Aynı şekilde, bu çocuklarda müzikle terapi yöntemlerinin de ilaca ek olarak kullanılabileceğine dair öneriler var.

SINIFTA ÖNDE OTURMALI

Bu çocukların özel bir eğitim alması gerekiyor mu?
Yaşıtları ile aynı sınıfta eğitim görmeleri onlara uyumlarının sağlanması için önemli. Bu çocuklar zeka ve duygusal gelişim olarak diğer çocuklardan farklı değiller, sadece dikkat ve dürtü kontrolü gibi bazı alanlarda sorunları var. Ancak, okullarda bu çocuklara kolaylaştırıcı bazı yöntemler uygulanabilir.

DEHB (dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu) görülen öğrenci için çok özel bir ödül sistemi uygulanabilir, ödev sayısı azaltılabilir, ödevler kısaltılabilir, ders sırasında daha sık molalar verilebilir, tamamı yazılacak cevaplar yerine bilgiyi ölçen boş yerleri doldurma soruları sorulabilir.

Öğretmen nasıl hareket etmeli?
Okullarda, öğretmen ve okul tarafından çocuğun özelliklerinin bilinmesi, sınavlarda dikkatinin dağılmasını göz önüne alarak ortamın ve sürenin çocuğa göre belirlenmesinin sağlanması, sınıfta öğretmenin daha yakından görebileceği bir yere oturtulması gibi yardımcı girişimler uygulanabilir. Dikkat eksikliği olan öğrenciler düzenli ortamlara ihtiyaç duyar.

Kendi başlarına iç dünyalarını düzenleyemedikleri için dış dünyalarının başkaları tarafından düzenlenmiş olmasına ihtiyaç duyarlar. Onların hatırlatılmaya, prova yapmaya, tekrar yapmaya, yönlendirilmeye, sınırlar konulmasına ve düzene ihtiyaçları vardır.

Hiperaktif çocukların uyku sorunlarını aileler nasıl çözebilir?
Hiperaktif çocukların büyük bir kısmında uyku sorunlarına rastlanır. En sık görüleni akşam geç yatmaları, zor uyumalarıdır. Bu soruna daha çocuk çok küçükken müdahale ederek, uyku saatleri ve düzeninin oluşturulması gerekir. Ayrıca, gevşeme ve uykuyu kolaylaştırıcı kitap okuma, müzik dinleme gibi yöntemlerin kullanılması da yardımcı olur.

Hiperaktif çocuğa tuvalet eğitimi nasıl verilir?
Uygun yaş dönemini beklemek, sabırlı olmak, katı ve cezalandırıcı tavırlardan kaçınmak, ancak tutarlı bir şekilde özendirici yaklaşımla tuvalet eğitimini sağlamak gerekir.

CEZA VERMEK ÇÖZÜM DEĞİL

Aileler hiperaktif çocuklara karşı nasıl davranmalı?
Ailelerin genel disiplin yöntemlerini bu çocuklarda daha tutarlı olarak uygulaması önerilir. Ancak disiplin ceza vermek değil, eğitmek, bilgilendirmektir.

Pozitif yöntemlerle yapılan eğitimle çocuk özgüvenini ve kendi hareketlerini kontrol edebilme yetisini kazanır. Vurmak, tokat atmak veya sözel saldırılarla disiplin sağlanamadığı gibi, uzun dönemde kalıcı zararlara neden olmaktadır.

Fiziksel cezalar, utanç ve umutsuzluk duyguları yükleyerek çocuğun kendisine saygısını yitirmesine neden olur.

Ailenin olumsuz davranışların sonuçlarını, caydırıcı olabilmek için hemen uygulaması, direktifleri basit tutması, kısa cümleler kullanarak, bir kerede bir ya da ikiden fazla direktif vermemesi önerilebilir. Ayrıca, kurallar oluşturulurken çocuğun da katılımı sağlanırsa, çocuklar kuralları daha dikkatle uygular.

Bu içerik için bazı arama önermeleri

  • yaramaz çocuklara nasıl davranılır
  • yaramaz çocuğa nasıl davranmalı
  • yaramaz ocuk
  • yaramaz çocuklara nasıl davranılmalı
  • yaramaz çocuklara nasıl davranmalı
  • yaramaz erkek çocuğuna nasıl bakılır